"Τοπικές κοινωνίες και δημοκρατία"


Εκδήλωση με θέμα «Τοπικές κοινωνίες και δημοκρατία» θα πραγματοποιηθεί στον κοινωνικό χώρο για την ελευθερία Μικρόπολις, Βενιζέλου & Βασ. Ηρακλείου 18, την Παρασκευή 5 Νοεμβρίου στις 7:00μμ.

Θα επιχειρήσουμε να διερευνήσουμε πως μέσα στο περιβάλλον της κρίσης όπου όλα συρρικνώνονται σε ένα υπέρ-κράτος μέσω του «Καλλικράτη», μπορούμε οι πολίτες, όλοι δηλαδή αυτοί που συνθέτουμε τις κάθε είδους κοινότητες, να επαναφέρουμε χαμένα ή νέα νοήματα δημοκρατίας και να δημιουργήσουμε σχέσεις και δομές στον ζωτικό χώρο της γειτονιάς και του δήμου, εμβαθύνοντας την άμεση δημοκρατία.

Σε αυτή μας την συζήτηση θα θυμηθούμε την ιστορική διαλεκτική μεταξύ εξουσίας και δήμων, το πρόταγμα της πολιτικής και ατομικής αυτονομίας και πως αυτά μέσα από την ιστορική κληρονομιά των πολιτικών θεωριών επαναστατικής χειραφέτησης και εφαρμογών της αυτονομίας, μπορούν να αποτελούν δυνατότητα σήμερα.

Οι εισηγήσεις θα έχουν διάρκεια από 20 λεπτά η κάθε μία.
Θα ακολουθήσουν ερωτήσεις και τοποθετήσεις σε όλο το υπόλοιπο της εκδήλωσης.

Ομιλητές:

Θοδωρής Βελισσάρης – άλλη δημοκρατία
Πέτρος Μουρέλος – Οικονομολόγος Κοινωνιολόγος
Αλέξανδρος Κιουπκιολής -Πολιτικός επιστήμονας

Eκδήλωση-λαϊκή συνέλευση για το θέμα των διοδίων

Εκδήλωση-λαϊκή συνέλευση πραγματοποιείται την Κυριακή 31/10 στις 7:00 μμ. στο δημαρχείο Συκεών, με σκοπό την ενημέρωση των πολιτών της Θεσσαλονίκης για το κίνημα κατά των διοδίων και την εξεύρεση τρόπων για την ενδυνάμωσή του.

http://epitropesdiodiastop.blogspot.com/

Η ανοιχτή συνέλευση “Ελεύθεροι δρόμοι χωρίς διόδια” καλεί επίσης σε συνάντηση την Τετάρτη 27/10 τις 8:00μμ στο Μικρόπολις, για την προετοιμασία της εκδήλωσης-λαϊκής συνέλευσης με θέμα τα διόδια που θα πραγματοποιηθεί στο Δημαρχείο Συκεών την Κυριακή 31/10.

Θέματα της συνάντησης προετοιμασίας είναι:

  • Οι εισηγήσεις της εκδήλωσης
  • Παρεμβάσεις στις Συκιές
  • Πανελλαδική συνάντηση για τα διόδια-νέα-εξελίξεις
  • _____________________________________________________________________

    Σχετική με την εκδήλωση είναι και η προκήρυξη της συλλογικότητας “Αλλη Δημοκρατία”:


    Ο Δήμος δεν υπάρχει μόνο για τους Δημάρχους – Δήμος είναι η εξουσία των πολιτών
    Να πάρουμε οι πολίτες τις αποφάσεις στα χέρια μας – Να δώσουμε τις λύσεις στα προβλήματα μόνοι μας

    Kρίση, ύφεση της οικονομίας, ΔΝΤ, αποπληρωμή του χρέους, μείωση μισθών, κοινωνική συνοχή, οικολογικές καταστροφές λέξεις που παρά το δυσνόητο περιεχόμενό τους αρχίζουν πλέον να μπαίνουν στο λεξιλόγιό μας και να ακούγονται όλο και περισσότερο στο δημόσιο διάλογο. Η κινδυνολογία και η κατάχρησή τους από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δημιουργεί σύγχηση για το πως χειριζόμαστε αυτά τα θέματα, ποιους αφορούν και το πιο σημαντικό τι απαντήσεις δίνουμε και με πιο τρόπο σε ζητήματα που καθορίζουν τη ζωή μας. Συχνά ακούγεται ότι έρχονται χειρότερες μέρες και η πιθανότητα να ζήσουμε χειρότερα από τις προηγούμενες γενιές είναι πλέον αυξημένη (χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι έζησαν καλά και ευτυχισμένα αυτές οι γενιές). Είναι πολύ σημαντικό να είμαστε σε θέση να έχουμε μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για το τι συμβαίνει γύρω μας και να συμμετέχουμε ενεργά στη λήψη και την υλοποίηση αποφάσεων για κάθε είδους ζητήματα.

    Κάτι τέτοιο όμως δεν είναι απλά μια άσκηση ή μια δραστηριότητα. Είναι ένας τρόπος να αισθανθούμε ότι υπάρχουμε σαν ενεργά υποκείμενα, όπως επίσης και να δημιουργήσουμε θεσμούς και δομές πιο δίκαιες και πιο ωφέλιμες για όλους μας να. Πρέπει να βγούμε απ’ το καβούκι μας όχι μόνο γιατί δεν θα κερδίσουμε τίποτα αλλιώς αλλά και γιατί αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να διευθύνουμε τις κοινές υποθέσεις μας, δηλαδή συζητώντας οργανωμένα να λαμβάνουμε αποφάσεις για ζητήματα που θέτουμε οι ίδιοι. Και βέβαια θα απαντήσει κάποιος ότι κάτι τέτοιο είναι υπό τις δεδομένες συνθήκες αδύνατο. Το σίγουρο είναι ότι και αδύνατο δεν είναι όπως μαρτυρούν οι πολλές μικρές αλλά ελπιδοφόρες προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση ανά τον κόσμο, αλλά είναι και μια διέξοδος στο αίσθημα της μη-ικανοποίησης και της αποξένωσης της ζωής μας που κυριαρχείται από μοτίβα καταναλωτικά, παθητικά, φοβικά και καταπιεστικά. Πέρα όμως απ’ όλα αυτά είναι και μια συνειδητή προσπάθεια στοχασμού πάνω στα θέματα που μας αφορούν και μας ενδιαφέρουν και νοηματοδότησης της κοινωνικής μας ζωής μέσα από την ανάδειξη ενός χώρου πραγματικά συλλογικού και δημοκρατικού.

    Εδώ στις Συκιές δημιουργήθηκε πέρυσι μια πρωτοβουλία κατοίκων η οποία προσπαθούσε κάνοντας συνελεύσεις να ασχοληθεί με ζητήματα τόσο της περιοχής όσο και ευρύτερα. Αυτή η συνέλευση κατοίκων λάμβανε χώρα στο δημαρχείο περίπου σε εβδομαδιαία βάση. Μέσα από τις συνελεύσεις θέσαμε το ζήτημα των κεραιών ενώ υπήρχαν και άλλα θέματα στην ατζέντα. Έπειτα από συζητήσεις ανοικτές έγιναν κάποιες δράσεις με ενίοτε μαζική συμμετοχή. Ο προβληματισμός του κόσμου φανέρωσε την ανάγκη ύπαρξης τέτοιων κινήσεων που θα μπορούν όλοι να παίρνουν μέρος. Δυστυχώς η συνέλευση κυρίως λόγω έλλειψης χρόνου, πείρας και οργάνωσης δεν κατάφερε να υλοποιήσει ό,τι οραματιζόταν. Μαθαίνοντας απ’ τα λάθη του παρελθόντος σας καλούμε ώστε να συμμετέχουμε σε μια δημόσια συζήτηση γύρω απ’ το θέμα των διοδίων, προσπαθώντας να δημιουργήσουμε εκ νέου μία συνέλευση κατοίκων στις Συκιές.

    Όλοι στην εκδήλωση-λαϊκή συνέλευση την Κυριακή 31 Οκτωβρίου στις 7:00μμ –Δημαρχείο Συκεών

    Προτείνουμε για συζήτηση στην παρούσα ή στις επόμενες συνελεύσεις:

    • Τη δημιουργία ενός κοινωνικού τιμολογίου της Δ.Ε.Η. από το δήμο όπου θα τιμολογείται δικαιότερα η παροχή στα φτωχότερα νοικοκυριά.
    • Τη δημιουργία με έξοδα του δήμου ενός αλληλέγγυου παντοπωλείου με είδη πρώτης ανάγκης και έλεγχο από τους πολίτες των Συκεών.
    • Τη συμμετοχή στον αγώνα ενάντια στα διόδια
    • Την καταγραφή και συζήτηση για θέματα που αφορούν την περιοχή του δήμου(π.χ. πρόβλημα στέγης νηπιαγωγείων, κεραίες,)
    • Τη καθιέρωση συνέλευσης κατοίκων των Συκεών που θα γίνεται στο δημαρχείο σε σταθερή βάση.

    Άλλη δημοκρατία

    Ο Φώτης Τερζάκης για τη Φύση και την Κοινωνία

    Παρακολούθησα στο Μικρόπολις στη Θεσσαλονίκη, στις 12/10 μία διάλεξη του Φώτη Τερζάκη με θέμα «Φύση και Κοινωνία».

    Εντυπωσιάστηκα από τη διάλεξη αυτή για διάφορους λόγους. Όχι μόνο κατέδειξε την πολυμάθεια του ανθρώπου, αλλά επίσης και την ικανότητά του να τη χειρίζεται γόνιμα, καθώς μιλούσε από στήθους χωρίς να διαβάζει κείμενο. Συγχρόνως ο τρόπος παρουσίασης των ιδεών ήταν τέτοιος ώστε προκαλούσε συνεχώς την κριτική σκέψη του ακροατή.

    Όλες αυτές τις γνώσεις και ικανότητες συνέχει και ένα γνήσιο απελευθερωτικό ενδιαφέρον, ελευθεριακών και ριζοσπαστικών διαθέσεων. Οι όποιες διαφωνίες λοιπόν που αναδείχθηκαν στη συζήτηση που ακολούθησε τη διάλεξη ήταν για μένα πολύ γόνιμες.

    Σ’ αυτό το κείμενο θα καταγράψω κάποιους προβληματισμούς, πολύ σημαντικούς από τη σκοπιά της κοινωνικής οικολογίας, με αφορμή την εισήγηση και την εκδήλωση. Δεν είναι ο αρχικός σκοπός μου ούτε η πλήρης παρουσίαση όσων ειπώθηκαν ούτε η σύνολη κριτική των ιδεών του Τερζάκη επί του θέματος.

    Η γυναικεία χειραφέτηση

    Για το θέμα του φεμινισμού, νομίζω ότι ο Τερζάκης ήταν πολύ εύστοχος σε όλα τα σχόλιά του. Έκανε ριζική κριτική σε μεταμοντέρνες απόψεις (κονστρουκτιβιστικές) οι οποίες θεωρούν στην ουσία ότι δεν υπάρχουν φύλα παρά μόνο αυθαίρετοι κοινωνικοί ρόλοι, κι αυτοί ακόμα χωρίς αντικειμενική διάσταση. Πολύ ορθά επισήμανε ότι αν ακολουθήσουμε αυτή τη λογική στις ακραίες της συνέπειες, τότε θα χάσουμε από τα μάτια μας τις ίδιες τις γυναίκες οι οποίες αγωνίζονται για μια μη-πατριαρχική κοινωνία. Από πού θα εξαπολύσουμε την κριτική και για ποιον;

    Ακόμα κι αν τα φύλα ήταν αμιγώς κοινωνικά (που δεν είναι), η διαφορά μεταξύ τους παραμένει ως τέτοια. Η ισοπέδωση που διαδίδουν οι μεταμοντέρνες αυτές απόψεις δεν είναι άσχετες με τη φιλελεύθερη ισοπέδωση που θεώρησε πως το άπαν της απελευθέρωσης των γυναικών είναι η ισότιμη υιοθέτηση παραδοσιακών πατριαρχικών ρόλων.

    Φύση, Αντόρνο και φροϋδισμός

    Θα περάσω τώρα σε κάποια θέματα που ενείχαν περισσότερες αμφισημίες από τη σκοπιά της κοινωνικής οικολογίας. Ας με συγχωρήσει ο αναγνώστης που ως πέρασμα θα χρησιμοποιήσω μια κάπως πιο θεωρητική συζήτηση για τον Αντόρνο.

    Ο Τερζάκης στην εισήγησή του έδωσε έμφαση στη θεώρηση της φύσης από τον Αντόρνο και τη Σχολή της Φραγκφούρτη, ως ενός απερίσταλτου είναι που όχι μόνο δεν μπορεί να κατακτήσει πλήρως η κοινωνία, αλλά και η ίδια η ιδέα αυτής της κατάκτησης είναι άνευ νοήματος. Κατά την ερμηνεία που πρόκρινε ο Τερζάκης, σύμφωνα με τους φραγκφουρτέζους, σ’ αυτή την «ανέγγιχτη» φύση (η οποία βρίσκεται και εντός του ανθρώπου) μπορεί να βασιστεί σε κάποιο βαθμό και η ελπίδα της χειραφέτησης σήμερα. Επ’ αυτού δόθηκε και το παράδειγμα του Αντόρνο όταν υποστήριζε τον «βιολογισμό» του Φρόιντ έναντι των μεταφροϋδικών ρεβιζιονιστών (Φρομ, Χόρνεϋ κ.α.) οι οποίοι έδιναν έμφαση στην κοινωνική πλευρά των ψυχικών συγκρούσεων.

    Κατά την άποψή μου, πράγματι υπάρχουν αυτά τα στοιχεία στους φραγκφουρτέζους, αλλά δεν είναι κεντρικά ως τέτοια. Υπάρχουν, γιατί ο αστικός καπιταλιστικός εξορθολογισμός, όπως μας δίδαξαν, δεν θέλησε να κατακτήσει μόνο την εξωτερική φύση αλλά και την εσωτερική φύση του ανθρώπου. Έπνιξε τη ζωντάνια των ορμών του στην αλυσίδα συναρμολόγησης και στην ιδεολογία της απόδοσης. Αυτή η παρουσίαση όμως χάνει το νόημά της χωρίς την αναφορά σε μία άλλη εξίσου σημαντική διάσταση.

    Ο Αντόρνο υποστήριξε τον βιολογισμό του Φρόιντ πρωτίστως για άλλους λόγους. Μία εμπορευματική κοινωνία στην οποία οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται πράγματα, αρχίζει να χάνει τον κοινωνικό της χαρακτήρα. Γίνεται σαν φύση, μία δεύτερη φύση. Μ’ αυτήν την έννοια, ο Φρόιντ με τον βιολογισμό του είναι καταλληλότερος να περιγράψει τι γίνεται σ’ αυτήν την κοινωνία από τους νεοφροϋδικούς που βαυκαλίζονται πιστεύοντας ακόμα στην καινοτόμο δύναμη της κοινωνίας και στη δύναμη του ανθρώπου μέσα στον πιο ακραίο φετιχισμό.

    Η φύση του Αντόρνο λοιπόν δεν είναι κάτι μη κοινωνικό αλλά κοινωνία που έχει παγώσει, και έχει πάρει τη μορφή που ο ίδιος ο αστικός εξορθολογισμός προσέδωσε στη φύση. Αυτή η θεώρηση έχει διττή σημασία: η ιστορία φυσικοποιείται, αλλά συγχρόνως η φύση ιστορικοποιείται. Δεν υπάρχει ούτε αμιγής κοινωνία ούτε αμιγής φύση.

    Κοινωνία και Φύση

    Για να μη γίνω εντελώς βαρετός, σταματάω εδώ τη συζήτηση του Αντόρνο, γιατί θα μπορούσα να συνεχίσω καταδεικνύοντας γιατί αυτή η θεώρηση της φύσης ενέχει κάτι επαναστατικό αλλά και κάτι βαθιά απαισιόδοξο γι’ αυτόν. Επιστρέφω στο θέμα μας.

    Ο Τερζάκης διευκρίνισε ότι προκρίνει μία διαλεκτική σχέση κοινωνίας και φύσης αλλά νομίζω ότι δόθηκε περισσότερη έμφαση στη μία διάσταση της φύσης, ως του μη τεχνητού και ανθρώπινου, το οποίο μπορεί να μείνει έξω από τον έλεγχο του ανθρώπου και συνεπώς είναι δυνάμει απελευθερωτικό. Εδώ μου έρχεται για παράδειγμα η θεώρηση του ασυνείδητου ως πηγή απελευθερωτικών δυνάμεων.

    Νομίζω η απελευθέρωση θα είναι περισσότερο έργο ιστορικών δυνάμεων παρά «φυσικών» με την παραπάνω έννοια. Αλλά ιστορικό δεν σημαίνει αποκλειστικά κοινωνικό. Πρέπει να δούμε την ενότητα φύσης και κοινωνίας και όχι μόνο τη διαφορά τους. Για την ακρίβεια, την ενότητα στη διαφορά τους.

    Εδώ υπάρχει μία πλούσια παράδοση στην οποία δεν αναφέρθηκε κανείς στην εκδήλωση. Μπορεί να εντάξει κανείς σ’ αυτήν τον Ντιντερό με την έννοια της «αισθητικότητας» της ύλης που ανέπτυξε, αλλά και τη φιλοσοφία της φύσης του Χέγκελ. Ακόμα, σημαντικό μέρος του μαρξισμού (ειδικά αυτό που αποκρυσταλλώθηκε στη Σχολή της Φραγκφούρτης), και βεβαίως τις ιδέες του Μάρεϊ Μπούκτσιν για την κοινωνική οικολογία.

    Εδώ η φύση θεωρείται δυνάμει υποκειμενική, έμφορτη δυνατοτήτων για επιλογή και συνείδηση, ενώ η κοινωνία θεωρείται δυνάμει αυτοσυνειδητή φύση. Ως τέτοιες στέκουν η μία απέναντι στην άλλη ως αλληλοαρνήσεις αλλά η ενεργός και έλλογη σκέψη και πράξη μπορεί να άρει την άρνηση σε μία αληθινή ενότητα στη διαφορά. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει κοινωνία χωρίς τη φύση, αλλά και χωρίς την κοινωνία η φύση δεν θα μπορούσε να αποκτήσει συνείδησή του εαυτού της.

    Η έμφαση στον «άγριο» χαρακτήρα της φύσης, με την έννοια του αχαρτογράφητου, χάνει αυτή τη διαλεκτική, παρότι βλέπει την απελευθερωτική διάσταση στο «φυσικό». Επίσης, η έμφαση στον αχαρτογράφητο αυτό χαρακτήρα νομίζω αναδεικνύει περισσότερο μία διαφορά που δεν δικαιολογείται πια, και καλεί εμμέσως σε μία νέα χαρτογράφηση, η οποία στον αστικό πολιτισμό σημαίνει κατάκτηση, δηλαδή ιδεολογία κυριαρχίας. Διατηρεί τον δυισμό. Η φύση όμως είναι τόσο το αχαρτογράφητο όσο και το οικείο.

    Επίσης, δεν πρέπει να καλλιεργείται η εντύπωση ότι κάτι απλώς φυσικό ανθίσταται στην κυριαρχία. Μία τέτοια θεώρηση του αμιγώς φυσικού μπορεί να οδηγήσει σε μία ανορθολογική και συντηρητική αντίσταση, όπως έχει φανεί από διάφορες σκοτεινές πλευρές του οικολογικού κινήματος.

    Επιστήμη

    Έχοντας απομυθοποιήσει τη φύση και την κοινωνία, μπορούμε να δούμε ψύχραιμα και το θέμα της επιστήμης. Όταν η φυσική επιστήμη διατείνεται ότι μπορεί να γνωρίσει πραγματικά πτυχές της φύσης καλύτερα από ανταγωνιστικά παραδείγματα, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι καθιστά τη φύση δεδομένο προς εκμετάλλευση. Όταν διατείνεται με τις μεθόδους της ότι μπορεί να εξαντλήσει κάθε πτυχή του φυσικού και κοινωνικού κόσμου, τότε γίνεται επικίνδυνη, αλλά τότε δεν είναι πια επιστήμη αλλά επιστημονισμός.

    Η σύγκρουση της φυσικής επιστήμης με πολλές προαιώνιες προκαταλήψεις για τα φυσικά φαινόμενα, δεν είναι αναγκαστικά μέρος της ιδεολογίας της κυριάρχησης της φύσης. Όταν συμβαίνει αυτό συμβαίνει επειδή η επιστήμη αναπτύσσεται μέσα σε ιεραρχικές κοινωνικές σχέσεις. Η κυριαρχία της φυσικής επί των παλαιών προκαταλήψεων ήταν αγώνας όχι μόνο για τη συνείδηση της κοινωνίας αλλά και την αυτοσυνείδηση της φύσης. Αγώνας με αμφισημίες, ίσως όχι γραμμικά προοδευτικός, αλλά σίγουρα απελευθερωτικός από πολλές απόψεις.

    Σίγουρα λοιπόν, τόσο οι σαμάνοι και οι οιωνοσκόποι, όσο και οι σημερινοί επιστήμονες, εξυπηρετούν και εξυπηρετούσαν κοινωνικές ανάγκες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα πορίσματά τους μπορούν να αξιώσουν εξίσου την αλήθεια.

    Είναι μεγάλο κέρδος να διερευνούμε τον κοινωνικό χαρακτήρα της γνώσης, τον τρόπο με τον οποίο η γνώση αναπτύσσεται εντός και επηρεάζεται από τις ταξικές και ιεραρχικές σχέσεις. Αλλά αυτό δεν μπορεί να μας κάνει να ξεχνάμε και τον φυσικό χαρακτήρα της γνώσης. Νομίζω στην εισήγηση και συζήτηση δόθηκε μεγάλο βάρος μόνο στον πρώτο. Όμως, για να δώσω ένα παράδειγμα, το να πούμε ότι η αποφασιστική επικράτηση του ηλιοκεντρικού συστήματος ήταν αποτέλεσμα του αγώνα της αστικής τάξης ενάντια στο παλαιό καθεστώς, δεν σημαίνει ότι δεν είναι αλήθεια ότι όντως το ηλιακό σύστημα είναι ηλιοκεντρικό και όχι γαιοκεντρικό.

    Κάθε απόφανση και κάθε πράξη συσχετίζεται με την κοινωνία στην οποία αναπτύσσεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να σταθεί αυτόματα στο ύψος του Λόγου. Κι αυτό αφορά τόσο τη βουντού ιατρική όσο και ένα ναζιστικό καθεστώς. Η λειτουργικότητά τους σε μία κοινωνία δεν είναι επιχείρημα για την αλήθεια τους.

    Αλλά ας μην ανοίξω το θέμα γενικά στη γνώση και ας επικεντρωθώ στην επιστήμη. Στην προσπάθειά μας να ασκήσουμε, πολύ σωστά, κριτική στον σύγχρονο επιστημονισμό και στη θεοποίηση των ειδικών, δεν μπορούμε να εξιδανικεύουμε αντιεπιστημονικές οπτικές και κοσμοθεωρήσεις. Όσα κι αν έχουμε διαβάσει κατά καιρούς από τον Φεγεράμπεντ και τους υποστηρικτές τού «όλα επιτρέπονται», στην καθημερινή μας πρακτική θα κατεβαίναμε από την ταράτσα ενός ψηλού κτιρίου με τις σκάλες ή το ασανσέρ, κι ας μας συμβούλευαν διάφοροι σύγχρονοι σαμάνοι να πηδήξουμε από την ταράτσα, σύμφωνα με κάποιο νέο τους όραμα.

    Βέβαια ο Τερζάκης δεν είναι ακραίος, ούτε υποστήριξε τα παραπάνω. Δεν λέει ότι σήμερα θα είχε νόημα να εμπιστευόμαστε εξίσου τους σαμάνους και τους φυσικούς επιστήμονες. Αυτό που υποστήριξε ήταν ότι ο καθένας στην κοινωνία του εκπληρώνει έναν κοινωνικό ρόλο, που δεν μπορεί να μετρηθεί σε βαθμούς αλήθειας. Ή, τουλάχιστον, αυτό δεν είναι το σημαντικό. Εγώ αυτό κατάλαβα.

    Ακόμα κι αυτή η στάση όμως σχετικοποιεί εμμέσως αυτές τις πρακτικές. Ο Μαρξ έλεγε ότι δεν υπάρχει βασιλική οδός για την επιστήμη. Όλοι είναι ικανοί γι’ αυτήν. Για να την κατακτήσει όμως κανείς πρέπει να μοχθήσει, να βάλει σε λειτουργία τον έλλογο εξοπλισμό και την κριτική του δύναμη (και φυσικά να υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις). Οι σαμάνοι σχετίζονταν και σχετίζονται με μυστικές δυνάμεις, κληρονομημένες ιδιότητες, συναρτημένες ακόμα και θεωρητικά με προνόμια λίγων εκλεκτών. Για την τέχνη τους υπάρχει σίγουρα βασιλική οδός.

    Η επιστήμη είναι από τη φύση της δημοκρατική. Προχωράει μέσα από την αμείλικτη κριτική και το λόγον διδόναι. Μπορεί ωστόσο, οι εφαρμογές της σε μία συγκεκριμένη κοινωνία να είναι αντιδημοκρατικές, είτε με την κακή χρήση της είτε με την αξίωσή της να έχει τον τελευταίο λόγο για το σύνολο της ύπαρξης (ερμηνεύοντας π.χ. την ηθική με τα γονίδια) πέρα από τις εργαλειακές πλευρές της πραγματικότητας. Η μέθοδος των σαμάνων και των οιωνοσκόπων είναι πάντα αντιδημοκρατική, όπως κι αν είναι το κοινωνικό περιβάλλον εντός του οποίου αναπτύσσεται.

    Υπάρχει βέβαια το αντεπιχείρημα ότι οι κοινωνίες των σαμάνων δεν ήταν ιεραρχικές. Θα έλεγα αρχικά ότι δεν ήταν και δημοκρατικές ή ελευθεριακά κομμουνιστικές. Αλλά και πέρα απ’ αυτό, ο σαμάνος είναι μια μεταβατική φιγούρα που συνέβαλλε στην μετατροπή των απλών διαφορών κύρους σε θεσμικές μορφές ιεραρχίας, οι οποίες οδήγησαν στη συνέχεια και στην ανάδυση των τάξεων.

    Το ότι η στάση που επικεντρώνει μονάχα στον κοινωνικό χαρακτήρα της επιστήμης δεν είναι αρκετή, φάνηκε στην εκδήλωση και από την ευνοϊκή στάση απέναντι σε πρακτικές όπως η ομοιοπαθητική και ο βελονισμός. Το να αποδεχθεί κανείς αυτές τις μεθόδους χωρίς την έγκριση της επιστήμης (η οποία π.χ. δέχεται και εξηγεί κάποιες λειτουργίες του βελονισμού, χωρίς βέβαια να αναφέρεται σε ενεργειακά πεδία και γιν και γιανγκ) σημαίνει ότι ανοίγει την πόρτα σε οποιαδήποτε μέθοδο που δεν μπορεί να σταθεί στο ύψος του λόγου και της κριτικής σκέψης. Επόμενο βήμα μπορεί να είναι η αποδοχή της βουντού ιατρικής και ακόμα πιο μετά δεν ξέρω.

    Δυτικές προκαταλήψεις;

    Αυτά δεν είναι ευρωκεντρικές και φιλοδυτικές προκαταλήψεις. Η ιστορική ανάπτυξη ήταν και είναι άνιση. Τα οφέλη της όμως είναι παγκόσμια. Μπορεί έξω από τη δύση να μην αναπτύχθηκαν για παράδειγμα ποτέ τόσο πολλά επαναστατικά κινήματα αλλά σπέρματα και τάσεις αυτών των κινημάτων υπήρχαν πολλά. Πρέπει να δούμε τι εμπόδισε εν τέλει παρόμοια κινήματα να εμφανιστούν, όπως τα εμπόδισε και στη δύση να ανθίσουν πλήρως. Το ίδιο και με την επιστήμη. Οι καταβολές της προέρχονται απ’ όλες τις άκρες της υφηλίου.

    Ακόμα πατάμε πάνω στα μεγάλα οικουμενικά ιστορικά κύματα που δημιούργησαν το αλφάβητο, τη γεωργία, την πόλη, τους αριθμούς και πολλές ακόμα καθολικές ανθρώπινες επαναστάσεις.

    Η υπεράσπιση της αλήθειας και της ελευθερίας όπως αποκρυσταλλώνεται στις μεγάλες ιδέες και τις μεγάλες επαναστάσεις είναι ένας αγώνας τον οποίο, με όλες τις αμφισημίες του, δεν μπορούμε παρά να συνεχίσουμε στην καθολικότητά του. Μπορεί οι δεσμοί αίματος να δέχθηκαν μεγάλο πλήγμα από την ανάδυση του πολίτη, αλλά ακόμα μένει το βήμα της ανάδυσης του ανθρώπου και, μαζί του, της φύσης και της ιστορίας.

    Θοδωρής Βελισσάρης